Copy
zijn er geen afbeeldingen te zien? Klik dan hier
Deel
Tweet
Stuur door
Link
Dit is de nieuwsbrief van ARK: de onafhankelijke Adviseur voor Ruimtelijke Kwaliteit van de provincie Utrecht, Paul Roncken, bijgestaan door Ymkje van de Witte.

Deze brieven verschijnen onregelmatig. Ze belichten actuele onderwerpen over de leefomgeving binnen de provincie Utrecht.

Als u wilt reageren op deze nieuwsbrief klik dan hier.

december 2016

Groen is het nieuwe rood:
zeven inzichten voor een 21e-eeuwse Groenvisie


Een 21e-eeuwse leefomgeving kan niet zonder een verbluffende Groenvisie. Groen is het nieuwe rood en kan worden ontwikkeld met verdienmodellen en urgente thema's zoals duurzame energie, gezondheid en mobiliteit. Dat vraagt om meer innovatie dan je zou verwachten binnen een domein dat voornamelijk bekend staat om zijn sterke clichés zoals recreatie door bossen en velden of romantische parken voor idyllische trouwlocaties.

Ietwat onwennig wordt er dan ook gewerkt aan het vervolg van vervallen stimuleringsprogramma's zoals Recreatie om de Stad (RodS) of de vanzelfsprekende ondersteuning van recreatieschappen. Het zijn signalen dat recreatie niet langer de belangrijkste drager is voor een Groenvisie. Groen is in de 21e eeuw geen decoratie voor recreatie; het is een leefomgeving met integrale kwaliteiten: natuur inclusief, herstellend, ademend en zo robuust dat een paar tijdelijke windmolens acceptabel zijn.

Als voorbeeld van zulke gulle groene kansen voor de provincie Utrecht is de grootste kernrandzone binnen de provincie Utrecht geselecteerd. Een aantrekkelijke potpourri van U-10 gemeenten en typische landschappen, ruim 50 kilometer in omtrek en gemiddeld 7 km breed. Zeer gewaardeerd door omwonenden en politici maar tegelijk ook te vanzelfsprekend op zijn beloop gelaten. Op zoek naar een 21e-eeuws verhaal voor de samenhang tussen de populaire oostkant en de raadselachtige westkant; het betwiste noorden en het bedrijvige zuiden. Op de kaart wit* ingekleurd als open vizier op groene dilemma's.

* De roze plekken op de kaart geven de bestaande parkstructuren aan binnen de bebouwde kom.

Meer dan 60 jonge talenten** hebben zich als eerste gewaagd om een groene, slimme en gezonde strategie te verkennen voor deze 21e-eeuwse Groengordel Utrecht. Voorbeelden voor zulke Groengordels zijn te vinden in Wenen, Frankfurt, Keulen, Oostende en Londen. Wat deze inspirerende voorbeelden vooral laten zien, is de opwaartse trend van de stad als leefomgeving verweven met een hoge diversiteit aan parken, agrarisch gebied, natuurgebieden en een veilig en gezond water- en bodemsysteem.

** Eerstejaars studenten landschapsarchitectuur en planning, Wageningen Universiteit.

Wat vinden de bewoners?

Uitkomsten van straatinterviews van studenten met bewoners uit Utrecht en Bunnik over een mogelijke groengordel rond de stad Utrecht.

Onder de bewoners die de studenten spraken leek op het eerste gezicht niet veel animo voor een groengordel. Mensen vinden dat er rondom Utrecht al genoeg groen is. Bewoners refereerden aan het Singelpark in Utrecht als de bestaande groengordel en betrekken het idee vooral op het schaalniveau van een wijkpark. Deze uitkomst heeft vooral met de vraagstelling te maken.

Terwijl "een groengordel niet perse betekent dat er iets wezenlijks veranderd hoeft te worden in het gebied", merkt één van de studenten scherp op. Het dilemma dat hier speelt is de modieuze neiging om betrokkenheid van onderop te organiseren, met name bij groene onderwerpen. Want groen, dat kan geen kwaad, maar wel goedkoper en meer betrokken. Maar een 21e-eeuwse Groenvisie vraagt om een vergezicht dat voorbij het vertrouwde cliché en de huidige beeldvorming reikt. Een student oppert: "De mensen hebben dus wel een behoefte aan een soort groengordel, maar beseffen het niet.". We zullen in het vervolg andere vragen moeten stellen om Groenvisies een meer divers en invloedrijk imago te gunnen.

Waarom toch een groengordel?

"De functie van groen blijft niet alleen bij simpelweg meer natuur aanbrengen in stedelijk gebied. Uit onderzoek door het ministerie van Economische Zaken blijkt dat tien procent meer groen een besparing van 400 miljoen euro op ziektekosten en -verzuim oplevert (Gier, 2015).". Groenbeleving is al ruim een eeuw een service die eerst nog door filantropie en later door de overheid is aangeboden. Een groene service van recreatieve ontspanning, inspiratie en sport wordt in de 21-eeuw echter succesvol overtroffen door een goed stedelijk programma. Parken spelen hierin wel een rol, maar zijn daarbij meer stedelijk geworden en versteend.

Het dilemma dat hier speelt is het opwaarderen van groen door een sterk programma. Een oplossing voor het dilemma kan worden gezocht in een sterkere diversiteit tussen twee polen: sprankelende programmering (betaalde belevingen) naast het juist helemaal niet programmeren (nieuwe wildernis). Een student merkt op dat: "een Ringpark met voldoende faciliteiten echter ook als een dagje-uit beschouwd kan worden". Een festival- en evenementenpark is hierin "vooral een wens van de jongeren [...], zij wilden een reden om naar de groengordel gelokt te worden.".

De tegenpool daarvan is hier verwoord: "de natuurgebieden binnen de Groengordel hoeven geen grote of extra recreërende functie te krijgen omdat hier niet veel animo naar zal zijn". De nieuwe verantwoordelijkheid van de provincie voor het realiseren en garanderen van natuurdoelen past dus evengoed bij een Groenvisie als het recreatieve aspect.

Deze diversiteit maakt het aannemelijk om Groenvisies als een 21e-eeuws instrument op te pakken binnen bijvoorbeeld Omgevingsvisies om concrete vergezichten mee te geven aan het integraal voorzien in zowel recreatie als natuur; evenals productieve landschappen zoals agrarisch gebruik en nieuwe energielandschappen.


Gier, A. d., 2015. Groen in de stad. NAW Magazine , pp. 40-45.

De juiste naam voor een groene ambitie

Het is ons duidelijk geworden dat het woord 'park' een goede verkenning van een Groenvisie in de weg staat. Een goede benaming raakt aan de kern van de verwachtingen binnen een Groenvisie. We vroegen de studenten om een naam te verzinnen voor hun Groenvisie.

Utrechtse Groenring
"een verzameling van verschillende parken waar 'parkways' doorheen lopen en recreatiegebieden zijn."

Utrechtse natuurlinie
"De naam moet meer verbonden zijn met de regio en moet een verhaal hebben. Ik denk dat de naam ‘Utrechtse natuurlinie’ een passende naam is voor dit project, omdat deze naam een verbinding heeft met de stad Utrecht, de natuur en met de Nieuwe Hollandse Waterlinie."

Ademzone
"Ik probeerde te komen bij de kern van wat je doet in de 'groengordel' en ik kwam bij het woord ademen."

Veluwe maar dan anders
"Groengordel klinkt hard, een gebied moet een mooie zachte naam hebben zoals de Veluwe."

Groenketting
"Groengordel is dan ook niet een juiste benaming voor het park, dat niet meer een gordelvorm heeft maar meer uit losse stukken met een verbinding via wegen bestaat. Het is zo meer een ketting dan een gordel, en ik noem het park ook vanaf nu de Groenketting."

Groenfusie
"Een 'gordel' of 'park' impliceert een soort afgebakend gebied. Aangezien ik het mijn doel is alles een evenwichtig geheel te laten vormen, lijken de woorden 'natuurfusie' of 'groenfusie' mij een betere benaming. De natuur fuseert als het ware met de stad en de samenleving."

Arcadische Route, een groen imago voor mobiliteit

Misschien zijn de mooiste kaarten wel gemaakt bij de opdracht om het huidige en toekomstige routenetwerk uit te tekenen. We vroegen de studenten om een nieuwe arcadische route rond Utrecht te ontwerpen.

"Een uitkomst van mijn onderzoek is dat vooral de kleine momentjes van rust en de onverwacht mooie doorkijkjes heel erg gewaardeerd worden".
 

"Het probleem is dat er geen verbindingen tussen de verschillende gebieden zijn. Men rijdt of fietst van fort Rhijnauwen niet even lekker door naar een plas om te zwemmen."

Een student opperde het plan voor een monorail rond Utrecht: "Ik heb gekozen voor een Monorail die net als het fietspadennetwerk dient als een Arcadische route. De Monorail is geluidloos en loopt op groene energie wat past in het kader van een groene gordel. De naam van de Monorail is dan ook: The green line."


Enkele andere studenten komen met het idee voor 'parkways' als dragers voor de Groenvisie: "Om mensen toch meer een groenbeleving te geven en te laten genieten van de natuur kun je twee dingen doen: de natuur naar de mensen toebrengen of de parken en recreatiegebieden aantrekkelijker maken. De eerste optie kan uitgevoerd worden door middel van parkways."

Het groene dilemma bij 21e-eeuwse vormen van mobiliteit is het verschil van imago tussen vervoer en groen. Massavervoer is nog altijd een rivaal voor vrijwel alles waar groen mee geassocieerd wordt. Een 21-eeuwse Groenvisie moet deze imago's laten versmelten, met inbegrip van de enorme budgetten en (inter)nationale status van infrastructuur.

Routes als dragers van gezondheid en veiligheid

Een Groenvisie begint al in de bebouwde kern maar moet wel degelijk 3 tot 5 km naar buiten reizen mogelijk maken. De helende werking van groen is volgens onderzoek gebaat bij een zekere afstand en vervreemding van stedelijke omgevingen (Van den Berg et al., 2014).

De provincie Utrecht staat bekend om enkele sprekende lanen en (woon)linten, maar deze zijn nog niet genoeg met elkaar verbonden en nog niet talrijk genoeg. In het meest ideale geval bieden lanen en groene bermen zelfs binnen de bebouwde al een 'buitenbeleving'. Een student: "Je zult het groen naar de Utrechters moeten brengen zodat de Utrechter als een kind het spoor volgt naar de schatten die op dit moment al buiten de stad liggen." Dit onderstreept het belang van parkwegen or arcadische routes. Mobiliteit is een krachtig, want concreet beleefbaar onderdeel binnen een Groenvisie. In recente internationale projecten is dit inzicht dan ook verworden tot een zelfstandig fenomeen: langgerekte parkstructuur zoals de 'High Line' of de Madrid Rio.

Een verborgen dilemma dat hier meespeelt, en waar een gedachtesprong voor nodig is, is het onderwerp van groenbeleving en veiligheid. Een student merkt op: "onderzoek heeft namelijk al aangetoond dat het gebruik van een park (red.: of groen) sterk samenhangt met de perceptie van veiligheid van dat park (Lapham et al., 2015). De continue aanwezigheid van een weg biedt een vorm van beslotenheid en veiligheid die veel integrale ontwerp aanleidingen oplevert. Dus een doelstelling om tegelijk veiligheid en gezondheid aan te kunnen bieden, maakt versmelting van mobiliteit en groenbeleving tot een aantrekkelijke prioriteit.

Landschapsambitie en landschapspijn

Een 21e-eeuwse Groenvisie kan blijkbaar over haar eigen schaduw heen springen en een visie vertegenwoordigen voor mobiliteit, nieuwe wildernis en productieve landschappen (landbouw en energielandschappen) en recreatie.

Het dilemma achter dit integraal denken is een fenomeen dat 'landschapspijn' is gaan heten. Het landschap zoals we dat kennen en koesteren verdwijnt omdat het landschap van eigenaar verandert. Wie is de nieuwe eigenaar dan? Dat is nog niet duidelijk, maar een goed begin wordt gemaakt door nieuwe coöperaties van zowel grondeigenaren als aandeelhouders in de opbrengst van de gronden.

Aldus een student:
"
Uit onderzoek is ook gebleken dat Nederlanders het landschap het liefst als eenheid ervaren. Het moet verzorgd, ruim, natuurlijk, nuttig en historisch overkomen. Dit betekent dus dat ze graag natuurlijke dingen ervaren in het landschap met een verhaal."  Een goed verhaal is dus een integraal verhaal dat landschapspijn niet verstopt maar verjongd houdt door duurzame landschapsambities en misschien gedeeld eigenaarschap.

Internet-cowboys en andere nieuwe groenontwikkelaars

Op het symposium 'het betwiste land' is een workshop aangeboden waarin nieuwe coalities van vraag en aanbod zijn verkend. De verrassende ontdekking is de rol van de nieuwe internet-cowboys als AirBnB of Booking.com. Zij bemiddelen in slaapplaatsen en verkopen deze met bijna parasiterend succes op talrijke gratis pleinen, parken en landschapsparels in de buurt.

Deze vorm van 'crowdsourcing' heeft nog weinig relatie met een politieke of maatschappelijke verantwoordelijkheid. Daar zagen de studenten dus een kans, want omgekeerd, hebben de internet-cowboys juist een belang bij een 21e-eeuwse integrale Groenvisie om ambitie en dromen te kunnen blijven verkopen.

Met het groene cliché wordt goed geld verdiend, maar het helpt nog niet om er lokaal rijker van te worden. Een spannend nieuw verdienmodel met de cowboys moet denkbaar zijn om de ambitie te kunnen vergroten van de groenbeheerders en agrariërs, recreatieschappen, energie-coöperaties, landgoedeigenaren en gemeenten met dure openbare ruimte. Niet alleen de binnenstad moet worden gepromoot, maar juist het landschappelijk netwerk met haar meeslepende 21e-eeuwse opgaven.



In deze nieuwsbrief zijn de eerste conclusies van de studenten en het begeleidingsteam verzameld***. In het voorjaar van 2017 zullen wij met een aantal verbeeldingsateliers het idee van een groengordel verder onderzoeken. Als u interesse hebt om hieraan mee te doen omdat het relevant is voor uw leefomgeving of omgevingsvisie, dan kunt u dat hier kenbaar maken.

*** Gerrit Kleinrensink, Martijn Duineveld, Paul Roncken en Ymkje van de Witte.
Kreeg u deze brief doorgestuurd en wilt u een eigen abonnement, klik dan hier
Deel
Tweet
Stuur door
Link
2016 Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit - Provincie Utrecht. Er is alle mogelijke aandacht besteed aan het vermelden van en verwijzen naar gebruikte bronnen.

Wil je deze nieuwsbrief niet meer ontvangen? Klik dan hier






This email was sent to <<Email Address>>
why did I get this?    unsubscribe from this list    update subscription preferences
Provincie Utrecht · Archimedeslaan 6 · Utrecht, Utrecht 3584 BA · Netherlands

Email Marketing Powered by Mailchimp